Orta Dünya Yüzüklerin Efendisi ve Tolkien Rehberi
Barad-dûr (Lugbúrz): Sauron’un Ana Kalesi
“…duvar üstüne duvar, siper üstüne siper; kapkara, eşsiz bir sağlamlıkta, demirden bir dağ, çelikten bir kapı, elmastan bir kule… Barad-dûr, Sauron‘un kalesi.”
— Frodo Baggins‘in Gördüğü Görü, Yüzük Kardeşliği, “Kardeşliğin Dağılması”
Genel Bilgiler
| Diğer İsimleri | Lugbúrz (Kara Lisan), Taras Lúna, Lúnaturco (Quenya), Kara Kule |
| Konumu | Kuzeybatı Mordor, Gorgoroth Yaylası |
| Türü | Devasa kule ve kale |
| Sakinleri | Sauron, Nazgûl, Orklar |
| İnşası | Yaklaşık İ.Ç. 1000 |
| Yıkılışı | Ü.Ç. 3019 |
| Yeniden İnşası | Ü.Ç. 2942-2953 |
Tasvir ve Coğrafya
Kara Kule olarak da bilinen Barad-dûr, Sauron’un bizzat ördüğü gölge örtülerine sarınmış devasa ana kalesiydi. Kara Lisan’daki adıyla Lugbúrz’un o en yüksek kulesinden Sauron’un Gözü tüm Orta Dünya‘yı gözetlerdi.
Kale, Gorgoroth Yaylası’nın kuzey sınırında yer alıyordu. Ered Lithui‘nin (Kül Dağları) güneybatıya uzanan uzun kolunun ucunda, dipsiz çukurların üzerinde yükselen kudretli bir dağ-tahtın üzerine inşa edilmişti. Hüküm Dağı‘nın yaklaşık 48 kilometre doğusunda, Kara Kapı‘nın ise 160 kilometre kadar güneydoğusundaydı. Barad-dûr’dan çıkan bir yol kuzeybatıya, Kara Kapı’ya uzanıyordu. Sauron’un Yolu denen diğer bir yol ise kalenin devasa batı kapısından başlıyordu. Uçurumu aşan demir bir köprüyü geçip Gorgoroth’u boydan boya katettikten sonra Hüküm Dağı’nın doğu eteklerine ulaşıyordu. Buradan da Sammath Naur‘a inen bir tünele bağlanıyordu.
Demir ve son derece sert kara taştan inşa edilen Barad-dûr sarsılmaz bir güce sahipti. Duvar üstüne duvar, siper üstüne siper ve tepeler kadar yüksek kulelerden oluşuyordu; hepsi çelik ile elmastan yapılma devasa kapılarla ardına kadar güvenceye alınmıştı. Kara Kule’nin içinde geniş avlular, bir cephanelik ve uçurumlar gibi sarp, penceresiz zindanlar vardı. Tepesinde demir bir taç taşıyan o en yüksek kulede ise, Sauron’un toprakları izlediği Göz’ün Penceresi bulunuyordu.
İlk İnşa
Númenorluların artan gücünden çekinen Sauron, Mordor’u kendi diyarı olarak seçti ve İkinci Çağ’ın 1000 yılı civarında Barad-dûr’u inşa etmeye başladı. Kule 1600 yılına doğru tamamlandı. Tam bu dönemde Sauron, Tek Yüzük‘ü Hüküm Dağı’nın ateşlerinde gizlice dövdü ve Yüzük’ün muazzam gücüyle Barad-dûr’un temellerini perçinledi.
İlerleyen yüzyıllarda Sauron hükmünü sağlamlaştırıp gücünü doğuya doğru yaydı. Fakat İ.Ç. 3261 (veya 3262) yılında, büyük bir orduyla Umbar Limanı‘na çıkan Númenor Kralı Ar-Pharazôn ona meydan okudu. Ar-Pharazôn’un ordularının eşsiz ihtişamını ve gücünü gören Sauron, kibrini bir kenara bırakarak Barad-dûr’dan indi ve rehin olarak Númenor‘a götürülmesine göz yumdu. Orada zamanla kralı Valar‘a karşı gelmeye ikna etti; bu kandırmaca İ.Ç. 3319’da Númenor’un Çöküşü ile sonuçlandı.
Númenor’un yıkımında fiziksel bedenini kaybetse de, Sauron’un ruhu İ.Ç. 3320’de gizlice Barad-dûr’a döndü. Burada korkunç, yeni bir bedene büründü. Tek Yüzük’ü yeniden parmağına takarak Arnor ve Gondor‘daki Eldar ile Númenor Sürgünleri‘ne karşı savaşa hazırlandı. Minas Ithil‘i ele geçirmeyi başardı ancak İ.Ç. 3430’da Elendil ve Gil-galad, Elfler ve İnsanların Son İttifak‘ını kurdu. İttifak, İ.Ç. 3434’te Kara Kapı’nın önündeki Dagorlad Savaşı‘nda Sauron’un kuvvetlerini mağlup etti. Ardından Mordor’a girerek Barad-dûr Kuşatması‘nı başlattılar.
Kuşatma, ıstırap dolu yedi uzun yıl sürdü. Nihayet İ.Ç. 3441’de Sauron bizzat kulesinden inerek Gil-galad ve Elendil ile dövüştü. Ölümcül çarpışmada her üçü de düştü ve Elendil’in oğlu Isildur, Tek Yüzük’ü Sauron’un elinden kesip aldı. Ancak Isildur Yüzük’ü yok etmek yerine kendine sakladığı için Kara Kule yerle yeksan edilse de temelleri yıkılamadı. Çünkü Yüzük var olduğu sürece o temeller de ayakta kalmaya mahkûmdu.
Yeniden İnşa ve Yüzük Savaşı
Ü.Ç. 1050 sularında Orta Dünya’ya dönen Sauron, Kuyutorman‘daki Dol Guldur‘da gizlice bir kale kurdu. Gandalf, Ü.Ç. 2850 yılına kadar buranın efendisinin Sauron olduğunu kesinleştiremedi. Ü.Ç. 2941’de Ak Divan Dol Guldur’a saldırdı, ancak bu hamleyi önceden sezen Sauron çoktan kaleyi terk etmişti. Hemen ertesi yıl, Nazgûl’ün onun için hazırlamış olduğu Mordor’a gizlice geri döndü.
Ü.Ç. 2951’de Sauron varlığını açıkça ilan edip Barad-dûr’u yeniden inşa etmeye koyuldu. Orta Dünya’nın özgür halklarına karşı yürüteceği o büyük savaşı buradan yönetiyordu. Bu dönemde Kara Kule’de bir palantír bulunduruyordu; bu küre büyük ihtimalle Nazgûl tarafından Minas Ithil’den ele geçirilen Ithil Taşı‘ydı.
Ü.Ç. 3017’de Gollum, Mordor sınırlarında yakalanıp Barad-dûr’a getirildi. Kara Kule’ye getirilen tutsaklar oradan nadiren canlı çıkabilse de, Yüzük hakkında bilgi koparmak için işkence gören Gollum bilerek serbest bırakıldı. Zira Sauron, bu sinsi yaratığın kendisini Yüzük Taşıyıcısı‘na götüreceğini umuyordu. Daha sonra Frodo Baggins, Amon Hen‘deki Görme Kürsüsü‘nde Barad-dûr’un korkunç bir görüsünü yaşadı; kalenin devasa gücü karşısında dehşete kapılmış, Sauron’un Gözü’nün onu aradığını hissederek Yüzük’ü parmağından son anda çıkarabilmişti.
Yüzük Savaşı alevlendikçe Barad-dûr’dan bölükler sevk edilmeye başlandı; Yüzük Taşıyıcısı’nı bulması için Anduin‘in karşı yakasına gönderilen Ork Grishnákh da onlardan biriydi. 17 Mart 3019’da Shagrat adında bir Ork, Frodo’dan ele geçirilen mithril zırhı Cirith Ungol Kulesi’nden Barad-dûr’a getirdi. 25 Mart’ta ise bu zırh, Barad-dûr Kulesi’nin Yaveri olan Sauron’un Ağzı tarafından Batı’nın Ordusu‘na gösterildi.
Aynı gün Frodo Hüküm Dağı’nda dururken, Barad-dûr’un etrafındaki gölgeler sıyrıldı. Kalenin demir zirveleri ve kule camındaki Göz tüm çıplaklığıyla ortaya çıktı; bütün dikkati Morannon Savaşı‘nın üzerindeydi. Ancak Frodo Yüzük’ü sahiplendiği an, Sauron onun varlığının derhal farkına vardı ve Kara Kule temellerinden tepesine kadar sarsıldı.
Tek Yüzük’ün Kıyamet Çatlakları‘nda aniden yok edilmesiyle Sauron’un gücü de yerle yeksan oldu. Barad-dûr’un temelleri çöktü ve kale tam bir harabeye dönerek Sauron’un nihai mağlubiyetini perçinledi.
Girdap gibi dönen bulutlara dair kısa bir görü yaşadı; bulutların tam ortasında, dipsiz çukurların üzerinde kudretli bir dağ-tahta kurulmuş, tepeler kadar yüksek kuleler ve siperler; geniş avlular ve zindanlar, uçurumlar kadar sarp penceresiz hapisler, çelik ve elmastan devasa kapılar duruyordu: ve sonra hepsi yok olup gitti. Kuleler devrildi, dağlar kaydı; surlar un ufak olup eridi, gümbürdeyerek yıkıldı; devasa duman sütunları ve fışkıran buharlar yükseldikçe yükseldi, ta ki önüne katan dev bir dalga gibi devrilip, hırçın tepesi kıvrılarak toprakların üzerine köpükler saça saça inene dek. En sonunda aradaki millerce mesafenin ötesinden, sağır edici bir gürültü ve kükremeye dönüşen bir gümbürtü koptu; yeryüzü titredi, ova kabarıp yarıldı ve Orodruin sarsıldı.
— Samwise Gamgee‘nin Görüsü, Kralın Dönüşü
İsimler ve Etimoloji
- Sindarin: Barad-dûr ismi, Sindarin dilinde “Kara Kule” anlamına gelen birleşik bir kelimedir. Barad (devasa kule, hisar, şehir veya kale) sözcüğü ile dûr (karanlık, çoğunlukla kötücül anlamda) sıfatının birleşiminden oluşur.
- Kara Lisan: Kale, Kara Lisan’da da “Kara Kule” anlamına gelen Lugbúrz olarak anılıyordu. Lûg (kale, zindan, hapishane, kule) ve búrz (kara/karanlık) kelimelerinden türemiştir.
- Quenya: Barad-dûr’un Quenya dilindeki karşılıkları Taras Lúna (“Kara Kule”) ve Lúnaturco (“Kara Hisar”) idi. Ancak bu isimler ana hikâyede kullanılmamıştır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Barad-dûr ne anlama gelir?
Barad-dûr, Sindarin (Elf) dilinde “Kara Kule” anlamına gelmektedir. Kara Lisan’daki karşılığı ise Lugbúrz‘dur.
Barad-dûr nerede bulunur?
Orta Dünya’da, Kuzeybatı Mordor’da yer alan Gorgoroth Yaylası’nın kuzey sınırında, Hüküm Dağı’nın yaklaşık 48 kilometre doğusunda bulunur.
Barad-dûr’u kim inşa etti ve ne zaman tamamlandı?
Barad-dûr, Karanlıklar Efendisi Sauron tarafından İkinci Çağ’ın 1000. yılı civarında inşa edilmeye başlanmış ve yaklaşık 1600 yıllarında, Tek Yüzük’ün gücüyle temelleri atılarak tamamlanmıştır.
Barad-dûr nasıl yıkıldı?
Üçüncü Çağ’ın 3019 yılında, Frodo Baggins’in Tek Yüzük’ü Hüküm Dağı’ndaki Kıyamet Çatlakları’na atıp yok etmesiyle Sauron’un gücü kırılmış, Yüzük’ün gücüne bağlı olan Barad-dûr’un temelleri çökerek kale tamamen yıkılmıştır.
Yüzüklerin Efendisi ile Orta Dünya’dan ilginç bilgileri kaçırmamak için takip etmeyi unutmayın.
Eğer bir Yüzüklerin Efendisi hayranıysanız, Orta Dünya sohbetleri için sizi Discord kanalımıza davet ediyoruz: https://discord.gg/ortadunya
