Birinci Çağ ve Kronolojisi

Genellikle Kadim Günler olarak bilinen Birinci Çağ, Orta Dünya‘nın kayıtlara geçen en uzun çağıydı. Bu dönemin olayları, Ilúvatar’ın İlk Çocukları‘nın dünyaya gelişi ile Angband‘ın Düşüşü arasına uzanır ve en önemli dönüm noktaları Quenta Silmarillion‘da kayıt altına alınmıştır.

Birinci Çağ’ın büyük bir kısmında zaman, Valinor‘un İki Ağaç‘ı ile ölçüldü. Ancak Güneş ve Ay’ın yaratılışıyla birlikte zamanın akışı, Ağaçlar’ın Yılları‘ndan (Ağaçlar Çağı olarak da bilinir) çok daha kısa bir birim olan coranar ile hesaplanmaya başlandı. Güneş, gökyüzündeki yolculuğuna başladıktan sonra gelen her yeni çağ, yalnızca güneş yıllarıyla sayılır oldu.

Tirionlu İrfan Ustası Rúmil‘in kaleme aldığı Aman Yıllıkları‘na göre Birinci Çağ, tam olarak Elflerin Uyanışı ile başlamıştır. Valinorlu alimlere göre çağın sonu Güneş’in gökyüzünde ilk kez yükseldiği ana denk gelir. Fakat Sürgündeki Noldor‘un irfan ustaları için bu dönemin bitişi o kadar erken değildi; onlar Morgoth‘a karşı altı yüzyıl boyunca verdikleri savaşı ve Karanlık Lord’un nihai yenilgisini de bu çağa dahil ettiler. Bu geniş tanıma göre Birinci Çağ; 450 Ağaç Yılı ve 590 Güneş Yılı sürmüş, toplamda 4.902 güneş yılına tekabül etmiştir (Bir Valar Yılı 9.582 Güneş Yılı’na eşit olduğu için Elflerin Uyanışı ile ilk gün doğumu arasında 4.312 güneş yılı geçmiştir).

Ağaçlar’ın Yılları

Birinci Çağ, Ağaçlar’ın Yılı (AY) 1050’de Cuiviénen kıyılarında Elflerin uyanmasıyla başladı. Oromë‘nin onları keşfetmesinin ardından Valar, Elfleri korumak amacıyla Melkor‘a savaş açtı, Utumno kalesini kuşattı ve onun hizmetkarlarını bozguna uğrattı. Melkor zincirlere vurularak Valinor’a götürüldü.

Orta Dünya, Melkor’un pençesinden kurtulduğunda, Valar Elfleri Batı’ya davet etti. Bir kısmı Orta Dünya’nın uzak doğusunda kalsa da birçoğu bu çağrıya kulak verdi. Melkor’un Zincirlenişi boyunca, üç çağ süresince Valinor’da İki Ağaç’ın huzuru ve mutluluğu içinde yaşadılar. Orta Dünya hâlâ yıldızların altındaki karanlığa gömülüydü; ancak kötülükten uzak oldukları için Avari ve Sindar Elfleri, yeni uyanan Cüce ırkıyla birlikte bu topraklarda kalıp medeniyetlerini inşa ettiler.

Nihayetinde Melkor, Manwë tarafından esaretinden azat edildi. Başlarda Eldar‘a dost gibi görünse de kısa sürede karanlığa döndü ve Elfler arasına korkunç bir nifak tohumu ekti. Ungoliant‘ın yardımını alarak İki Ağaç’ı yok etti, Silmarilleri çaldı ve Angband’a kaçtı. Valinor, Uzun Gece’ye gömülmüştü. Melkor’a —kendisine taktığı isimle Kara Düşman, Morgoth’a— karşı intikam ateşiyle yanan Fëanor, Sürgün Noldor’dan oluşan devasa bir orduyla Valinor’u terk etti. Düşmanlarının peşine düşen bu ordu, çağın sonlarına doğru Orta Dünya’nın kuzeybatısına ulaştı.

Noldor’un gelişinden kısa bir süre sonra Dagor-nuin-Giliath (Güneşin doğuşundan önce yapıldığı için Yıldızlar Altındaki Savaş olarak anılır) koptu. Fëanor, Balroglara karşı verdiği son direnişte katledildi. Bu çarpışma, Ağaçlar’ın Yılları’nın sonlarına doğru yaşanan ilk çatışmanın ardından Beleriand Savaşları‘nın ikincisi olarak tarihe geçti.

Güneş Yılları

Bu sırada Valar, dünyaya yeniden ışık vermek amacıyla Telperion‘un son gümüş çiçeğini ve Laurelin‘in altın meyvesini kurtararak Ay ve Güneş’i yarattı. İlk gün doğumuyla birlikte Hildórien‘de Ilúvatar’ın Küçük Çocukları olan İnsanların Uyanışı gerçekleşti. Kendilerinden önceki Eldar gibi onlar da Batı’ya doğru yola çıktılar; ancak çoğu Doğu’da veya Rhovanion ile Eriador civarında kaldı.

Birinci Çağ’ın son altı yüzyılına damgasını vuran olaylar, Noldor, Sindar ve Üç Edain Hanedanı’nın (Uyanış’tan üç yüz yıl sonra Beleriand‘a giren İnsan müttefikleri) Angband ordularına karşı yürüttüğü amansız savaşlardı. Beleriand’da sayısız bin yıldır Elfler yaşıyordu fakat genellikle kendi hallerindeydiler ve Morgoth onlarla pek ilgilenmiyordu. Öte yandan Noldor’un geliş amacı çok netti: Morgoth’u alt etmek ve özellikle Fëanor’un Oğulları için çok kıymetli olan Silmarilleri geri almak.

İlk savaştan seksen sekiz yıl sonra Morgoth, Noldor’a yeniden saldırdı ancak hüsrana uğradı. Dagor Aglareb‘in (Görkemli Savaş) ardından cesaretlenen Noldor, Angband’ı neredeyse dört yüz yıl boyunca kuşatma altında tuttu. Noldor’un gelişini takip eden ilk yüzyılda Beleriand’ın dört bir yanında Brithombar, Eglarest, Gondolin, Nargothrond ve Minas Tirith şehirleri kuruldu. Hem Noldor hem de Sindar, genç Güneş’in altında refah içinde yaşadı.

Uzun Barış döneminde, Noldor’un gelişinden sonraki dördüncü yüzyılda, bazı İnsanlar (Edain) “Tanrıları” bulma arzusuyla Beleriand’a ulaştı ve Eldar’ın hizmetine girdi. Brethil Ormanı Haleth Hanedanı‘na, Dor-lómin ise Hador Hanedanı‘na verildi.

Ancak Angband’ın kuzeyi Demir Dağlar tarafından güçlü bir şekilde korunduğundan, Angband Kuşatması‘nın etkisi ne yazık ki sınırlı kaldı. Beşinci yüzyılda Morgoth, kalesinden ateşten nehirler akıtarak kuşatmadaki Noldor ordularını kırıp geçirdi. Ard-galen‘in yemyeşil düzlükleri temelli küle dönerek Anfauglith (Boğucu Toz) adını aldı. Bëor halkından Edain’in yaşadığı Dorthonion yaylaları yaşanmaz hale geldi. Dagor Bragollach (Ani Alev Savaşı) başlamıştı; Noldor toparlanıp savunmaya geçse de kayıpları çok ağırdı. İnsan Beren‘in, Elf Kralı Elu Thingol için bir Silmaril’i kurtarmayı başarması bu savaşı takip eden yıllarda gerçekleşti.

Zamanla Noldor, devasa bir ordu toplayarak ilk kez bir taarruz başlattı. Elfler, Edain, Cüceler ve Doğulu Bór ile Ulfang hanedanları tek yürek oldu. Angband’a çok yaklaştılar, ancak Morgoth’un hileleri savaş planlarını altüst etti ve Ulfang halkı ihanet etti. Elflerin son zafer umudunun da yok olduğu bu trajedi, Nirnaeth Arnoediad (Sayısız Gözyaşı) olarak anıldı. Hithlum toprakları kaybedildi, Fëanor’un Oğulları darmadağın oldu ve Beleriand halkları kırıldan geçirildi. Orklar, Anfauglith’in ortasına Elflerin ve İnsanların cesetlerinden oluşan devasa bir tepe yığdılar. İlerleyen yıllarda Falas, Nargothrond ve Gondolin gibi diyarlar birer birer düştü. Sirion Limanları, Círdan tarafından gizli bir sığınak olarak inşa edildi.

Nihayetinde Eärendil, Valinor’a yelken açıp Valar’ı müdahale etmeye ikna ettiğinde Öfke Savaşı koptu. Valar; Maiar, Vanyar ve Valinor’da kalan Noldor’dan oluşan Batı Ordusu’nu topladı. Teleri, geçmişte Noldor’un onlara yaşattığı acılar yüzünden savaşmayı reddetti ancak orduyu gemilerle Beleriand’a taşımaya razı oldu. Bu devasa yıkım, başta Kara Ancalagon olmak üzere kanatlı ejderhaların ilk kez ortaya çıkışına sahne olsa da zafer Valar’ın oldu. Kırk yılı aşkın süren savaşın ardından Morgoth’un diyarı yerle bir edildi, Karanlık Lord esir alınıp Zamansız Boşluk‘a atıldı ve Birinci Çağ Güneş Yılı (GY) 590’da sona erdi.

Bu yıkıcı çatışma sırasında Beleriand anakarasının tamamı parçalandı ve sulara gömüldü. Çağın sonunu işaret eden olaylar arasında Thangorodrim‘in yıkılışı, Silmarillerin yitirilişi, Yarı-Elflerin seçimi, Elflerin çoğunun Denizin ötesine yelken açması ve İkinci Çağ başlarken Edain’in Elenna adasına göç etmesi yer alıyordu.

Bu ikinci kısmın başlığı olan Mücevherler Savaşı, babamın Birinci Çağ’ın son altı yüz yılı için sıkça kullandığı bir ifadeydi: Morgoth’un Orta Dünya’ya dönüşü ve Noldor’un gelişinden, Beleriand’ın sonuna kadar uzanan tarih.

Christopher Tolkien

---

Birinci Çağ’ın Başlıca Savaşları

• Güçler Savaşı: Yalnızca Valar ile Melkor’un güçleri arasında yapıldı. Arda‘nın çehresi büyük ölçüde değişti; yeni denizler ve karalar oluştu. Utumno’nun yıkılması ve Melkor’un Angainor ile zincirlenmesiyle sonuçlansa da Sauron ve Balroglar Angband’a kaçmayı başardı.
• Birinci Beleriand Savaşı: Noldor’un dönüşünden önce yaşandı. Morgoth, ork lejyonlarını Thingol ve Círdan’ın üzerine saldı. Elfler, Melian‘ın Kuşak’la korumaya aldığı Eglador‘u (Doriath) kurtardı ancak Falas kuşatıldı.
• Dagor-nuin-Giliath (Yıldızlar Altındaki Savaş): Güneşin doğuşundan hemen önce, Noldor’un Beleriand’a varışının ardından koptu. Elfler, Hithlum’daki kamplarına yapılan saldırıyı püskürttü ancak Fëanor katledildi.
• Dagor Aglareb (Görkemli Savaş): Noldor’un dönüşünden yaklaşık seksen sekiz yıl sonra Morgoth yeniden saldırdı ve ağır bir yenilgi aldı. Bu zafer, dört yüz yıl sürecek Angband Kuşatması’nı başlattı.
• Dagor Bragollach (Ani Alev Savaşı): Morgoth, Angband’dan ateşten nehirler akıtarak kuşatmayı yardı ve Ard-galen’i küle çevirdi. Yüksek Kral Fingolfin, Angband’ın kapılarında Morgoth ile girdiği teke tek dövüşte can verdi.
• Nirnaeth Arnoediad (Sayısız Gözyaşı): Elfler, Edain, Cüceler ve Doğulular tarafından başlatılan büyük bir taarruzdu. Ulfang hanedanının ihaneti yüzünden ittifak darmadağın oldu ve Morgoth tüm Beleriand’da hakimiyeti ele geçirdi.
• Öfke Savaşı: Valinor Ordusu Morgoth’un hükmüne son vermek için geldi. Kırk yıl süren bu savaşta kanatlı ejderhalar ilk kez görüldü, Beleriand yeryüzünden silindi ve Morgoth nihai olarak Zamansız Boşluk’a sürüldü.

---

Terminoloji ve Karmaşa

“Birinci Çağ” terimi, hem J.R.R. Tolkien’in hem de eserlerini inceleyen araştırmacıların değişen kullanımları nedeniyle zaman zaman kafa karışıklığı yaratır. Tolkien, Aman Yıllıkları ve Gri Yıllıklar gibi eserlerinde Birinci Çağ’ı Ağaçlar’ın Yılları (AY), Valar Yılları (VY) ve sonrasında Güneş Yılları (GY) ile tarihlendirmiştir.

Robert Foster gibi bazı araştırmacılar, Yüzüklerin Efendisi Ek B’deki formata uyum sağlamak adına “Birinci Çağ” için (ör. 1.Ç. 20) yalnızca Güneş Yılları’nı baz alan bir düzen kurmaya çalıştı. Foster, GY 1’in 1.Ç. 1’den daha doğru bir tanım olacağını da not düşmüştür. Ancak bu yaklaşım, 1.Ç. 1’in Birinci Çağ’ın mutlak başlangıcı olduğuna dair yaygın bir yanılgı doğurmuş; hatta hayranlar arasında (Tolkien’in kaleminden hiç çıkmamış olan) “Güneşin Çağları” tabirinin türemesine yol açmıştır. Oysa Valar Yılları hesaba katılıp dönüştürülseydi, 1.Ç. 1 aslında çağın gerçek başlangıcından 14.373 güneş yılı sonrasına denk gelecek ve GY 1 esasında 1.Ç. 14.374 olacaktı.

Tolkien, Yüzüklerin Efendisi Ek F’de Noldor’un Orta Dünya’ya Dönüşü’nün Birinci Çağ’ın sonlarında gerçekleştiğini açıkça belirtir. Bu da Güneş’in ilk kez gökyüzüne yükselişinin o uzun dönemin son demlerine denk geldiğini gösterir. Ayrıca Tolkien, Aman Yıllıkları ve Orta Dünya’nın Doğası kitaplarında Birinci Çağ’ın AY 1050’de Elflerin Cuiviénen’de uyanmasıyla başladığını ve Angband’ın Düşüşü ile bittiğini tutarlı bir şekilde yazar. Milton Waldman’a yazdığı 131. Mektup’ta da Birinci Çağ’ı tüm çağların en uzunu olarak tanımlamıştır. Hal böyleyken Robert Foster, J.E.A. Tyler, Paul H. Kocher ve Karen Wynn Fonstad gibi isimler, Uyanış’ın ardından gelen Ağaçlar’ın Yılları dönemini Birinci Çağ’ın ayrılmaz bir parçası olarak kabul ederler.

Hatalı “Güneş Çağı” kavramının popülerleşmesi muhtemelen David Day’in eserlerinden kaynaklanır; zira Day’in referans kitapları Tolkien mitolojisini sıkça yanlış yorumladığı için ciddi eleştiriler almıştır. Ek olarak Tolkien, Geç Dönem Valinor Yıllıkları gibi erken metinlerinde “Dünyanın İlk Çağı/Çağları” tabirini kullanmış ve Birinci Çağ’ı Arda’nın bizzat yaratılışına kadar geriye götürmüştür. Fakat tüm bu versiyonlarda değişmeyen tek gerçek, çağın Morgoth’un yenilgisiyle son bulduğudur. Arundel Lowdham’a malum olan bu çağın arkaik Eski İngilizce adı ise frumaeldi‘dir.

---

Birinci Çağ Zaman Çizelgesi (Kronolojisi)

Birinci Çağ Öncesi

• AY 1: İki Ağaç’ın yaratılışının ardından Telperion çiçek açar ve Zaman’ın sayımı başlar. Valar, Valinor’da huzur içinde yaşarken Orta Dünya yıldız ışığının alacakaranlığına bürünmüştür. Oromë canavarları avlarken Melkor Utumno’da uyumaktadır. Melkor onu engellemek için Dumanlı Dağlar‘ı yükseltir.
• AY 1000: Valar, Melkor’un artan gücü ve Ilúvatar’ın Çocukları üzerine bir divan toplar. Varda yeni yıldızları şekillendirmeye başlar.

Birinci Çağ’ın Ağaçlar’ın Yılları (AY)

• AY 1050: Varda, kuzeyde Valacirca‘yı göğe yerleştirir. İlk 144 Elf (Minyar, Tatyar ve Nelyar) Cuiviénen’de uyanır. Birinci Çağ başlar. Melian Beleriand’a yolculuk eder.
• AY 1080: Melkor’un casusları Elfleri keşfeder. Melkor’un yozlaştırmasıyla ilk Orklar ürer.
• AY 1085: Oromë Elfleri bulur ve onlara Eldar adını verir.
• AY 1086: Oromë Valar’a haber verir, ardından Elflerin yanında kalmak için onlara döner.
• AY 1090: Valar, Güçler Savaşı’nda Melkor’a saldırır. Beleriand kıyıları şekillenir. Melkor Utumno’ya çekilir.
• AY 1092: Valar, Angband’ı kısmen yıkar ve Utumno Kuşatması başlar.
• AY 1099: Kuşatma sona erer. Tulkas, Melkor’u yakalar ve Angainor ile zincirler.
• AY 1100: Utumno tamamen yok edilir. Sauron yakalanmaktan kurtulur ve Angband’da saklanır. Melkor, Mandos‘un Salonları’nda üç çağ boyunca hapsedilir.
• AY 1101: Oromë, Valar’ın Elfleri Valinor’a davetini iletir.
• AY 1102: Üç Elf elçisi —Ingwë, Finwë ve Elwë— Valinor’a davet edilir.
• AY 1104: Elçiler, halklarını batıya çağırmak için geri döner.
• AY 1105: Elflerin İlk Bölünmesi: Vanyar, Noldor ve Teleri yola çıkar. Avari, Cuiviénen’de kalır.
• AY 1115: Elflerin İkinci Bölünmesi: Kafile Anduin Nehri‘ne ulaşır. Dumanlı Dağlar’dan korkan Lenwë önderliğindeki bazı Teleri (Nandor) güneye döner.
• AY 1125: Vanyar ve Noldor Beleriand’a girer.
• AY 1128: Teleri Beleriand’a varır.
• AY 1130: Elwë, Nan Elmoth‘ta Melian ile karşılaşır; ikisi de büyülenip kalır.
• AY 1132: Ulmo, Vanyar ve Noldor’u taşımak için Tol Eressëa‘yı Balar Körfezi‘ne getirir. Olwë bir kısım Teleri’yi Sirion’un Ağızları’na götürür. Geri kalanlar Elwë’yi aramak için Beleriand’da kalır.
• AY 1133: Vanyar ve Noldor Aman’a varır. Tirion’un inşası başlar.
• AY 1140: Tirion tamamlanır. Vanyar, Taniquetil‘de yaşamak üzere Valinor’un içlerine göç eder.
• AY 1142: Yavanna, Noldor’a Ak Ağaç‘ı (Galathilion) armağan eder.
• AY 1149: Ossë, Beleriand’da kalmaları için bazı Teleri’yi (Falathrim) ikna eder ve onlara gemi yapımını öğretir. Círdan önderliğinde Brithombar ve Eglarest kurulur.
• AY 1150: Olwë ve Teleri’nin çoğu Tol Eressëa ile yola çıkar. Geride kalan Teleri, Eglath (Terk Edilmiş Halk) olarak anılır.
• AY 1151: Ulmo, Tol Eressëa’yı Eldamar Körfezi açıklarında durdurur. Buradaki halk Falmari olarak bilinir.
• AY 1152: Elwë ve Melian uyanır. Elwë, Beleriand’daki Sindar Kralı Elu Thingol olur.
• AY 1161: Teleri Valinor’a ulaşır ve Alqualondë‘yi inşa etmeye başlar.
• AY 1165: Kalan son Vanyar da Tirion’dan ayrılır.
• AY 1169: Fëanor doğar. Noldor değerli taşları keşfeder ve Aulë‘den demircilik öğrenir. Rúmil eski irfanları kayda geçirip ilk harfleri icat eder.
• AY 1170: Míriel Serindë‘nin ölümü.
• AY 1182: Manwë’nin Eldar’ın evlilikleri üzerine verdiği hükümle Finwë’nin yeniden evlenmesine izin verilir.
• AY 1185: Finwë ile Indis evlenir.
• AY 1190: Fingolfin doğar.
• AY 1200: Melkor’un Zincirlenişi’nin İkinci Çağı başlar. Lúthien‘in Neldoreth‘te doğumunun geleneksel tarihi.
• AY 1230: Finarfin doğar.
• AY 1250: Fëanor Tengwar‘ı icat eder. Cüceler Beleriand’a girer ve Elflerle karşılaşır.
• AY 1260: Fingon doğar.
• AY 1280: Finarfin ile Eärwen evlenir.
• AY 1300: Melkor’un Zincirlenişi’nin Üçüncü Çağı. Turgon ve Finrod doğar. Cüceler ve Sindar Menegroth‘u inşa etmeye başlar. Daeron, Certhas Daeron‘u (Rünler) yaratır.
• AY 1320–1330: Orklar Beleriand’da ilk kez görülür. Cüceler Sindar için silahlar döver.
• AY 1350: Denethor, bazı Nandor Elflerine önderlik ederek Ossiriand‘a gelir ve Thingol ile dost olur.
• AY 1362: Galadriel ve Aredhel doğar.
• AY 1400: Melkor af diler ve bağlarından kurtulur.
• AY 1410: Melkor Valinor’da özgürce dolaşır ve Noldor ile dostluk kurar.
• AY 1449–1450: Fëanor, Varda’nın kutsayacağı Silmarilleri yaratır.
• AY 1450–1490: Melkor, Noldor arasına nifak tohumları eker.
• AY 1469 / 1479: Idril doğar.
• AY 1490: Fëanor Fingolfin’i tehdit eder ve 12 yıllığına Formenos‘a sürülür. Finwë de peşinden gider.
• AY 1492: Melkor Formenos’a gelir, geri çevrilir ve Avathar‘daki Ungoliant’ı bulmak için kaçar.
• AY 1495: Ungoliant İki Ağaç’ı yok eder. Melkor Finwë’yi katleder, Silmarilleri çalar ve Fëanor tarafından Morgoth olarak adlandırılır. Noldor isyan eder; Alqualondë’deki Akraba Kıyımı ve Noldor’un Kaçışı yaşanır. Morgoth ve Ungoliant Beleriand’a kaçar ve Morgoth Thangorodrim’i yükseltir.
• AY 1496: Mandos’un Hükmü duyurulur. Finarfin pişmanlık duyup Valinor’a döner ancak çocukları Fëanor’u izlemeye devam eder.
• AY 1497: Birinci Beleriand Savaşı yaşanır. Denethor katledilir. Melian, Doriath Kuşağı’nı örer. Fëanor Fingolfin’e ihanet eder ve Losgar‘da gemileri yakar. Dagor-nuin-Giliath koptuğunda Fëanor, Gothmog tarafından ölümcül şekilde yaralanır. Maedhros esir düşer.
• AY 1498: Maedhros Thangorodrim’e zincirlenir.
• AY 1500: Ay ve Güneş yaratılır. Tilion gökyüzünü yedi kez turlar. Fingolfin’in kafilesi Helcaraxë‘yi aşar. Lammoth Savaşı yaşanır (Argon‘un ölümü). Ağaçlar’ın Yılları sona erer.

Güneş Yılları (GY)

• GY 1: Güneş doğar. Hildórien’de İnsanların Uyanışı gerçekleşir. Fingolfin’in ordusu Angband’ın kapılarına dayanır.
• GY 5: Fingon, Maedhros’u kurtarır.
• GY 6–7: Fingolfin, Beleriand’daki Noldor’un Yüksek Kralı olur. Fëanor’un Oğulları doğuya yerleşir.
• GY 20: Mereth Aderthad Ziyafeti.
• GY 50–53: Ulmo’un Finrod ve Turgon’a gösterdiği rüyalar, Nargothrond mağaralarının ve gizli Tumladen vadisinin keşfine yol açar.
• GY 60: Dagor Aglareb savaşı yaşanır. Angband Kuşatması başlar.
• GY 60–200: Morgoth İnsanları keşfeder. Morgoth’un kısa ömürlerinin ilahi bir ceza olduğuna dair yalanlarına rağmen, İnsanlar baştan beri Ilúvatar’ın Armağanı ile yaratılmışlardır. Atanatári isyan edip batıya göçer.
• GY 64–65: Turgon Gondolin’i inşa etmeye başlar. Finrod kıyıda Barad Nimras kulesini kurar. Brithombar ve Eglarest’in surları ve limanları inşa edilir.
• GY 102–116: Nargothrond ve Gondolin tamamlanır.
• GY 155: Fingolfin’in orduları Hithlum’a yapılan ork saldırısını püskürtür.
• GY 260: Glaurung Ard-galen’i yakıp yıkar ancak mağlup edilir. Uzun Barış dönemi başlar.
• GY 310: Edain’in Birinci Hanedanı’na mensup İnsanlar (Bëor Hanedanı) Beleriand’a girer ve Finrod tarafından keşfedilir.
• GY 312–313: Haladin, Drúedain ve Marach Hanedanı Beleriand’a ulaşır.
• GY 316: Aredhel ile Eöl evlenir.
• GY 320: Maeglin doğar.
• GY 330–380: Edain göç eder ve Noldor krallarının topraklarına yerleşir.
• GY 400: Aredhel ve Maeglin Gondolin’e döner; Eöl ve Aredhel ölür.
• GY 410–422: Topraklar resmi olarak Edain’e verilir: Ladros Bëor Hanedanı’na, Dor-lómin Hador Hanedanı’na ve Brethil Ormanı Haleth Hanedanı’na tahsis edilir.
• GY 432: Beren Erchamion doğar.
• GY 455: Dagor Bragollach koptu. Morgoth Angband Kuşatması’nı kırar. Ereinion Gil-galad doğar (tahmini).
• GY 456: Fingolfin, Morgoth ile girdiği teke tek dövüşte can verir. Fingon Yüksek Kral olur. Barahir ve beraberindeki kanunsuzlar Dorthonion’da saklanır.
• GY 457: Sauron, Minas Tirith’i ele geçirip adını Tol-in-Gaurhoth olarak değiştirir. Orodreth Nargothrond’a kaçar.
• GY 458–459: Thorondor, Húrin ve Huor‘u Gondolin’e getirir; ikili daha sonra Dor-lómin’e döner.
• GY 460: Barahir ve yoldaşları ihanete uğrayıp katledilir. Beren hayatta kalan tek kanunsuz olur.
• GY 464: Túrin doğar. Beren, Lúthien ile Doriath’ta karşılaşır.
• GY 465–466: Silmaril Macerası. Finrod öldürülür. Beren ve Lúthien bir Silmaril’i almayı başarır ancak Beren can verir, Lúthien ise hayata küsüp ruhunu teslim eder. Mandos daha sonra ikisini de hayata döndürür.
• GY 468: Maedhros İttifakı kurulur.
• GY 469: Beren ve Lúthien Orta Dünya’ya döner. Angband’ın Kötü Nefesi, Túrin’in kız kardeşi Urwen‘in canını alır.
• GY 470: Dior Eluchíl doğar.
• GY 471: Tuor doğar.
• GY 472: Nirnaeth Arnoediad koptu. Fingon ve Huor can verir; Húrin esir düşer. Turgon Yüksek Kral olur. Túrin Doriath’a gönderilir.
• GY 473: Falas’ın Düşüşü. Círdan ve Gil-galad Balar Adası‘nda bir sığınak kurar. Niënor doğar.
• GY 481–489: Túrin bir kanunsuz olur, Beleg ile Dor-Cúarthol‘u kurar ve ihanete uğrar. Bodur cüce Khîm‘in ölümü (GY 486). Beleg, Túrin tarafından kazara öldürülür.
• GY 490–495: Túrin, Nargothrond’un Kara Kılıcı olur. Tumhalad Savaşı ve Nargothrond’un Düşüşü gerçekleşir. Tuor Gondolin’e varır.
• GY 496–499: Túrin, Niënor (Níniel) ile evlenir. Túrin Glaurung’u katleder, ardından Túrin ve Niënor Brethil’de trajik bir şekilde canlarına kıyarlar.
• GY 500–502: Elwing doğar. Húrin serbest bırakılır, Nauglamír‘i Thingol’e getirir ve bir süre sonra ölür. Tuor ile Idril Gondolin’de evlenir.
• GY 503: Thingol, Nauglamír ve Silmaril uğruna katledilir. Melian Valinor’a döner. Cüceler Doriath’ı yağmalar fakat Sarn Athrad‘da yok edilirler. Dior, Doriath’ı onarır. Eärendil doğar. Beren ve Lúthien’in nihai ölümleri gerçekleşir.
• GY 506: İkinci Akraba Kıyımı. Fëanor’un Oğulları Doriath’ı yıkar. Dior katledilir; Elwing Silmaril ile birlikte Sirion’un Ağızları’na kaçar.
• GY 509–510: Maeglin Gondolin’e ihanet eder. Şehir düşer; Turgon, Glorfindel ve Ecthelion can verir. Mülteciler Sirion’a sığınır.
• GY 511: Gil-galad, Noldor’un Yüksek Kralı olarak kabul edilir.
• GY 525: Eärendil ile Elwing evlenir. Tuor ve Idril Valinor’a yelken açar.
• GY 532: Elrond ve Elros doğar.
• GY 538: Sirion Limanları’nda Üçüncü Akraba Kıyımı. Elwing kendini denize atar fakat Eärendil’e ulaştırılır. Yardım bulmak umuduyla Valinor’a yelken açarlar. Maglor, Elrond ve Elros’u esir alır.
• GY 540: Morgoth tüm Beleriand’ın kontrolünü ele geçirir.
• GY 545–587: Öfke Savaşı. Valinor Ordusu Morgoth’un güçlerini mağlup eder. Helcar İçdenizi kurur; Mordor, Khand ve Rhûn yaylaları yükselir. Beleriand batar. Eönwë geriye kalan iki Silmaril’i alır fakat Maedhros ve Maglor bunları çalar. Nihayetinde ikisi de Silmarillerini yitirir.
• GY 590: Morgoth’un Demir Tacı dövülerek bir tasmaya dönüştürülür ve Karanlık Lord Zamansız Boşluk’a atılır. Valar Ordusu, Elfleri Aman’a çağırarak ayrılır. Círdan, Galadriel, Celeborn, Celebrimbor, Gil-galad ve Elrond kalmayı seçer. Bazı Sindar Elfleri (Oropher ve Amdír önderliğinde) doğuya doğru yola çıkar. Birinci Çağ sona erer.

Zaman Çizelgesi Notları

• AY 1320 / 1330: Tolkien, Beleriand’da Orklar’ın görüldüğü ilk yıl olarak AY 1320’yi de değerlendirmiştir.
• AY 1490: Aman Yıllıkları‘nda ve Geç Dönem Quenta Silmarillion‘un ilk aşamasında Fëanor’un sürgünü yirmi yıl olarak geçmektedir.
• GY 313: Hador Hanedanı’nın soy ağacında, Marach’ın Beleriand’a varışı 313 yerine 314 olarak verilmiştir.
• GY 402: Aglon Geçidi‘ndeki erken bir savaştan yalnızca Gri Yıllıklar‘da bahsedilir. Edain’in Beleriand’a gelişine dair kesinleşmiş zaman çizelgesiyle çeliştiği için, bu yıllığın birçok detayı sonraki versiyonlarla uyuşmaz.
• GY 422: Brethil Ormanı’nın tahsisi, Gri Yıllıklar sonrası kronolojide uyumsuzluklar yaratır. Haladin halkının daha sonraki soy ağacında Haleth‘in ölümü GY 420 olarak geçmektedir.
• GY 456 & 473: Tolkien’in taslaklarında Gil-galad’ın ebeveynleri değiştikçe zaman çizelgesi de değişmiştir. Kesinleşmiş soyağacında (Orodreth’in oğlu olduğu versiyonda), erkenden uzaklaştırılmak yerine Falas’ın Düşüşü’nün (GY 473) ardından Círdan ile birlikte Balar Adası’na gittiği anlatılır.
• GY 457: Gri Yıllıklar‘da Minas Tirith’in ele geçirilişi başlarda 456 yılına tarihlenmiş, ardından değiştirilmiştir.
• GY 489: Gri Yıllıklar‘da kanunsuzlara Mîm değil, Blodren ihanet eder. Mîm hikayeye dahil edildiğinde de bu tarih değişmemiştir.
• GY 502 & 503: Yılların Öyküsü‘nün son versiyonu; Húrin’in serbest bırakılışı, Mîm’in ölümü ve Thingol’ün katledilişini GY 501–503 arasına sıkıştırır. Húrin’in Göçebeliği gibi taslaklar ise Mîm’in ölümü ve hazinenin alınmasını açıkça GY 502 olarak gösterir. Melian’ın Valinor’a dönüşü genellikle Cüce işgalinden sonra gerçekleşir.
• GY 506 & 507: Yılların Öyküsü’nün Mücevherler Savaşı versiyonunda Dior’un eşi İkinci Akraba Kıyımı’ndan sağ çıkar ve Elwing ile birlikte kaçar. Yayımlanan Silmarillion‘da ise Nimloth katledilir ve Elwing’in kaçışı 506 ya da 507’nin başlarına yerleştirilir.

---

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

➡️ Birinci Çağ ne kadar sürmüştür?

Birinci Çağ, 450 Ağaç Yılı ve 590 Güneş Yılı olmak üzere toplamda 4.902 güneş yılına tekabül eden süresiyle Orta Dünya’nın kayıtlara geçen en uzun çağıdır.

➡️ Birinci Çağ’ın en büyük savaşları hangileridir?

Dönemin en önemli ve büyük savaşları sırasıyla; Güçler Savaşı, Dagor-nuin-Giliath (Yıldızlar Altındaki Savaş), Dagor Aglareb (Görkemli Savaş), Dagor Bragollach (Ani Alev Savaşı), Nirnaeth Arnoediad (Sayısız Gözyaşı) ve Öfke Savaşı’dır.

➡️ Birinci Çağ nasıl sona ermiştir?

Çağ, Valar Ordusu’nun kırk yılı aşkın süren Öfke Savaşı’nda galip gelmesi, Morgoth’un diyarı Angband’ın yerle bir edilip Karanlık Lord’un Zamansız Boşluk’a hapsedilmesi ve tüm Beleriand anakarasının sulara gömülmesiyle (Güneş Yılı 590’da) sona ermiştir.

---

• YouTube
• Discord

Yüzüklerin Efendisi ile Orta Dünya’dan ilginç bilgileri kaçırmamak için takip etmeyi unutmayın.

Eğer bir Yüzüklerin Efendisi hayranıysanız, Orta Dünya sohbetleri için sizi Discord kanalımıza davet ediyoruz: https://discord.gg/ortadunya