Orta Dünya Yüzüklerin Efendisi ve Tolkien Rehberi
Mordor: Kara Diyar, Sauron’un Ülkesi
“Gölgelerin uzandığı Mordor diyarında.” — Yüzük Şiiri
Genel Bilgiler
| Diğer İsimler | Karanlık Diyar, Nargûn (K), Kara Diyar, Gölge Diyarı |
| Konum | Anduin‘in aşağı kesimleri, Ered Lithui ve Ephel Dúath‘ın arasında |
| Başkent | Barad-dûr |
| Bölgeler | Nurn, Gorgoroth, Lithlad, Udûn |
| Nüfus | Orklar, Troller (Olog-hai dâhil), Nazgûl, İnsanlar ve diğer Kötülük yaratıkları |
| Diller | Westron (Ortak Lisan), Kara Lisan, Ork dilleri |
| Yönetim | Sauron; Gondor (Büyük Veba‘ya kadar); sonrasında azat edilmiş köleler |
| Tarihçe | İ.Ç. 1000 dolaylarında kuruldu; İ.Ç. 3441’de yenilgiye uğradı; Nazgûl Ü.Ç. 1980’de, Sauron ise Ü.Ç. 2942’de geri döndü; Ü.Ç. 3019’da kesin olarak mağlup edildi. |
Coğrafya
Mordor; Batıdiyar‘ın güneydoğusunda, Gondor’un doğusunda, Anduin nehrinin aşağı yatağı boyunca uzanan bir diyardı. İkinci ve Üçüncü Çağ’ın büyük bir kısmında Karanlıklar Efendisi Sauron’un hüküm sürdüğü yerdi. Sauron, Orta Dünya‘yı fethetme planlarını bu topraklardan, kendi meskeni kıldığı bu karanlık merkezden yürüttü.
Yüzölçümü yaklaşık 453.248 kilometrekareyi buluyordu. Kuzeyden güneye 563 kilometre, doğudan batıya ise 805 kilometre boyunca uzanıyordu.
Ülkenin etrafı, kabaca dikdörtgen bir biçimde uzanan, aşılması neredeyse imkânsız üç devasa sıradağla çevriliydi. Bu doğal surlar, Özgür Halklar‘ın olası bir baskınına karşı mükemmel bir kalkan görevi görüyordu. Kuzey sınırını Kül Dağları (Ered Lithui) çiziyordu. Gölge Dağları (Ephel Dúath) ise batı sınırı boyunca uzanıyor, ardından doğuya kıvrılarak güneydeki aşılmaz dağ zincirini oluşturuyordu. Doğu sınırı tamamen açıktı ama endişeye mahal yoktu; komşu Rhûn toprakları zaten Mordor’un müttefikiydi. Batıda, Mordor ile Anduin nehrinin arasında Gondor’un Ithilien bölgesi, nehrin hemen karşısında ise Minas Tirith yer alırdı. Güneydoğuda Khand, tam güneyde ise Harad bulunuyordu.
Savunma Hatları ve Geçitler
Büyük orduların Mordor’a girebileceği ana kapı Kara Kapı‘ydı. Sauron’un kuzeybatıda, sıradağların birleştiği Cirith Gorgor vadisine inşa ettiği devasa bir demir engeldi bu. Etrafında kuş uçurtulmayan Kara Kapı’nın her iki yanında Diş Kuleleri yükselirdi. Kapının hemen önünde ise o meşhur Dagorlad düzlüğü uzanıyordu.
Kara Kapı’nın ardında, etrafı yüksek dağlarla çevrili derin Udûn vadisi yatardı. Cephanelikler, tüneller, kaleler ve o muazzam Durthang hisarı hep bu vadinin içine gizlenmişti. Udûn’un Kara Kapı’ya zıt yönünde Isenmouthe (Demir Ağız) bulunurdu; bu dar boğaz doğrudan geniş Gorgoroth yaylasına açılıyordu. Geçit; sivri uçlu çitler, devasa bir toprak set ve üzerine tek bir köprü kurulmuş derin bir hendekle sıkıca tahkim edilmişti.
Kara Kapı’nın yaklaşık 145 kilometre güneyinde Morgul Geçidi yer alırdı. Bu yol, Ithilien’deki Morgul Vadisi‘nden başlayıp Ephel Dúath’ı aşarak içeri uzanırdı. Geçidin bekçiliğini, Nazgûl Efendisi’nin mesken tuttuğu Minas Morgul (eski adıyla Minas Ithil) kalesi yapıyordu. Hemen yakınlarda, dağ yamacına tırmanan Doğru Merdiven ve Dönen Merdiven‘in bulunduğu çok daha gizli bir patika vardı. Bu merdivenler, dev örümcek Shelob‘un bekçilik ettiği karanlık bir tünele çıkıyordu. Shelob’un İni’ni geçtikten sonra beliren Cirith Ungol Kulesi, yol aşağı kıvrılıp tekrar Morgul yoluna bağlanmadan önceki o sarp ve zorlu geçidi koruyordu.
İç Bölgeler
- Morgai: Gölge Dağları’nın iç kısmında, Morgul Geçidi ile Kara Kapı arasında uzanan, yüksekliği en az 457 metreyi bulan tırtıklı uçurumlar ve sarp kayalıklardı. Morgai; acı suların sızdığı derelere, çarpık çurpuk ağaçlara, kaba otlara, dikenliklere ve üzeri kırmızı benekli kara sineklere ev sahipliği yapardı.
- Gorgoroth: Morgai’nin eteklerinde, Mordor’un kuzeybatısındaki o devasa ve kurak Gorgoroth yaylası başlardı. Kraterler ve derin çatlaklarla yarılmış, kül ve kayadan ibaret çorak, cansız bir araziydi. Tam ortasında volkanik Hüküm Dağı (Orodruin) yükselirdi; dağın kustuğu duman yüzünden burada nefes almak bile işkenceydi. Birliklerin geçişi için yol kenarlarına su sarnıçları yerleştirilmişti.
- Lithlad ve Barad-dûr: Hüküm Dağı’nın yaklaşık 48 kilometre doğusunda, Ered Lithui’nin eteklerinde Sauron’un kudretli ana kalesi Barad-dûr yükselirdi. Ithil taşı adı verilen palantír burada tutuluyor, Sauron Orta Dünya’yı Göz’ün Penceresi‘nden izliyordu. Bu sarp kayalığın doğusunda ise küle bulanmış Lithlad düzlüğü uzanırdı.
- Nurn: Mordor’un güney kısımları, devasa bir iç deniz olan Núrnen‘i besleyecek kadar nemli ve nispeten bereketliydi. Gölden ayrılan dört nehrin suladığı Nurn toprakları, Hüküm Dağı’ndan gelen küller sayesinde besin açısından zengindi; bu durum kuru tarıma olanak tanıyordu. Sauron’un ordularını doyurmak için sayısız köle bu tarlalarda çalıştırılıyordu. Núrnen denizi tatlı su değil, tuzlu suydu.
Erken Tarih ve İkinci Çağ
Uzun Birinci Çağ’da Hüküm Dağı’nı Melkor yarattı. Bölgenin sürekli lav püskürtmesi nedeniyle topraklara “Mordor” isminin Sauron buraya yerleşmeden çok daha önce verildiği düşünülür. Yine Birinci Çağ’da, Drúedain halkı batıya göç etti. Gondorlu tarihçiler, onların kuzeye, Ithilien’e kıvrılmadan önce Mordor’un güneyinden geçtiklerine inanırdı.
Mordor dağlarını mesken tuttuğu bilinen ilk varlık Shelob’du. Birinci Çağ’ın sonunda Beleriand‘daki Öfke Savaşı‘ndan kaçıp buralara sığınmıştı. Etrafta avlayacak kimse kalmayana dek Elfleri ve İnsanları yiyerek beslendi.
Sauron’un İ.Ç. 1000 dolaylarında Mordor’u kendi krallığı olarak seçmesinin asıl sebebi, Hüküm Dağı’nın devasa ısısını bir demirci ocağı gibi kullanmaktı. Barad-dûr hisarını inşa etti; Orkları, Trolleri ve türlü kötülük yaratıklarını etrafına topladı. İ.Ç. 1200 civarında kılık değiştirerek Eregion‘a gitti. Elf demircilerini kandırarak onlara Güç Yüzükleri‘ni yapmayı öğretti. Ardından Mordor’a döndü ve İ.Ç. 1600 dolaylarında Hüküm Dağı’nın ateşlerinde Tek Yüzük‘ü dövdü.
Elfler ihaneti fark ettiğinde Sauron çoktan savaş ilan etmişti (İ.Ç. 1693). Karanlık Yıllar boyunca Eriador‘a hükmetti ancak Númenor İnsanları tarafından geri püskürtülünce İ.Ç. 1701’de Mordor’a çekilmek zorunda kaldı. Sonraki bin yıl boyunca gücünü doğuya ve güneye doğru genişletti. İnsan krallarına Dokuz Yüzük‘ü vererek onları kendi kölesi olan Nazgûl’e dönüştürdü. İ.Ç. 3262’de Númenorlu Ar-Pharazôn devasa bir orduyla çıkageldi. Sauron teslim olmuş gibi davranarak Númenor’a esir olarak gitti. Halkın aklını çeldi ve İ.Ç. 3319’da ada krallığının çöküşünü hazırladı. Kendi bedeni yok olsa da, ruhu gücünü yeniden toplamak için Mordor’a kaçtı.
Son İttifak
Númenor’un düşüşünün ardından Elendil ve oğulları Arnor ve Gondor krallıklarını kurdular. Mordor’u gözetim altında tutmak için de Minas Ithil’i inşa ettiler. İ.Ç. 3429’da Sauron Minas Ithil’i ele geçirdi. Bunun üzerine Elflerin ve İnsanların Son İttifak‘ı Mordor’un üzerine yürüdü. Dagorlad Savaşı‘nda (İ.Ç. 3434) Sauron’un güçleri bozguna uğratıldı ve Barad-dûr tam yedi yıl boyunca kuşatma altında tutuldu. İ.Ç. 3441’de Sauron, Hüküm Dağı’nın eteklerinde mağlup edildi. Tek Yüzük ondan alındı, Barad-dûr yerle yeksan edildi ve Sauron’un ruhu korku içinde kaçtı.
Üçüncü Çağ ve Yüzük Savaşı
Sauron’un zihinlere kazınan o korkunç hatırası yüzünden, İnsanlar Mordor’a asla yerleşmedi. Gondor; kötülüğün bir daha geri dönmesini engellemek için Durthang, Diş Kuleleri ve Cirith Ungol Kulesi gibi irili ufaklı pek çok gözetleme kulesi ve kale inşa etti.
Ancak bu teyakkuz hâli sonsuza dek sürmedi. Ü.Ç. 1636’daki Büyük Veba Gondor’un nüfusunu kırıp geçirince, kaleler birer birer terk edildi. Nazgûl Efendisi, Sauron’un dönüşüne zemin hazırlamak üzere Ü.Ç. 1980’de Kara Diyar’a geri döndü. Nazgûl, Ü.Ç. 2002’de Minas Ithil’i kuşatıp ele geçirdi. Kalenin adını Minas Morgul olarak değiştirdiler ve Ithil taşına el koydular. Gondor Kralı Eärnur, Ü.Ç. 2050’de Minas Morgul’a gidip bir daha dönmeyince Gondor’un yönetimi Vekilharçlara geçti. Ü.Ç. 2475’e gelindiğinde Mordor’dan taşan acımasız Uruklar Ithilien’i yakıp yıkmaya başladı. Baskılara dayanamayan Gondorluların büyük bir kısmı Ü.Ç. 2901 itibarıyla bölgeden kaçmak zorunda kalmıştı.
Dol Guldur‘dan sürülen Sauron, Ü.Ç. 2942’de gizlice Mordor’a döndü ve Ü.Ç. 2951’de varlığını Orta Dünya’ya açıkça ilan etti. Barad-dûr’u yeniden inşa etti. Güneş ışığına dayanıklı Troller (Olog-hai) ve Korkunç Yaratıklar yetiştirerek devasa ordular topladı. Artık tek eksiği Tek Yüzük’tü.
Mordor’un Düşüşü
Yüzük Savaşı sırasında (Ü.Ç. 3018–3019), Sauron gökyüzünü koyu bir karanlığa boğarak (Şafaksız Gün) Gondor’a amansız saldırılar düzenledi.
Bu sırada Gollum‘un rehberliğindeki Frodo Baggins ve Samwise Gamgee, o aşılamaz Kara Kapı’yı es geçerek Cirith Ungol’un merdivenlerinden Mordor’a sızmayı başarmıştı. Shelob’u ve Morgai’deki Ork devriyelerini atlattıktan sonra, çorak Gorgoroth ovasını bir baştan bir başa geçtiler.
25 Mart Ü.Ç. 3019’da, Batı’nın Ordusu Kara Kapı’da Sauron’un güçleriyle ölüm kalım savaşı verirken Hobbitler Kıyamet Çatlağı‘na ulaştı. Gollum’un ateşe düşmesiyle Yüzük yok oldu. Sauron kesin olarak mağlup edilmişti. Barad-dûr, Kara Kapı ve Diş Kuleleri yerle bir oldu. Hüküm Dağı’nın patlamasıyla Nazgûl silinip gitti ve Sauron’un dev orduları çil yavrusu gibi dağıldı.
Sonrasında bu toprakların bir kısmı Gondor’un mağlup edilmiş düşmanlarına bir teselli olarak verildi. Kral Elessar (Aragorn) ise Nurn kölelerini azat edip Núrnen Gölü etrafındaki bereketli toprakları onlara bağışladı.
Etimoloji ve Köken
- Sindarin ve Ortak Lisan: Mordor; mor- (kara, karanlık) ve dôr (diyar) kelimelerinin birleşiminden oluşan ve “Kara Diyar” anlamına gelen Sindarin kökenli bir isimdir. Westron (Ortak Lisan) konuşanlar burayı genellikle Kara Diyar, Karanlık Ülke veya Gölge Diyarı olarak anardı.
- Khuzdul: Cüce dilindeki adı, “kara” anlamına gelen narg ekini barındıran Nargûn‘du.
- Gerçek Dünya İlhamları: Mordor adının, Eski İngilizcede önce “ölümcül günah” ardından “cinayet” anlamına gelen morðor kelimesinden türediği düşünülmektedir. Bazı İskandinav mitolojilerinde ise Mordor, halkının farkında olmadan kötülük yaptığı bir diyarı tasvir eder. J.R.R. Tolkien bu ismi ilk kez 1930’larda kullandı. Yazarın Mordor’u kurgularken Sicilya açıklarındaki Stromboli yanardağından esinlendiği söylenir. Bir sınıf arkadaşının aktardığına göre, ülkenin o çorak, harabeye dönmüş fiziki yapısı doğrudan Tolkien’in 1916’da I. Dünya Savaşı’nda bizzat şahit olduğu mermi kraterleriyle dolu siperlerden ilham almıştır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Mordor ismi ne anlama gelmektedir?
Sindarin dilinde “mor-” (kara, karanlık) ve “dôr” (diyar) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir ve “Kara Diyar” anlamına gelir.
Mordor’un yüzölçümü ve genişliği ne kadardı?
Mordor’un yüzölçümü yaklaşık 453.248 kilometrekareydi. Kuzeyden güneye 563 kilometre, doğudan batıya ise 805 kilometre boyunca uzanıyordu.
Sauron neden Mordor’a yerleşti?
Sauron’un Mordor’u kendi krallığı olarak seçmesinin asıl sebebi, Hüküm Dağı’nın devasa ısısını dev bir demirci ocağı gibi kullanabilme imkanıydı. Güç Yüzükleri’ni ve özellikle Tek Yüzük’ü burada dövmüştür.
Mordor’un düşüşünden sonra bölgeye ne oldu?
Tek Yüzük yok edilip Sauron mağlup edildikten sonra Mordor topraklarının bir kısmı Gondor’un eski düşmanlarına teselli olarak verildi. Kral Elessar (Aragorn) ayrıca Nurn kölelerini azat edip Núrnen Gölü etrafındaki bereketli tarım arazilerini onlara bağışladı.
Yüzüklerin Efendisi ile Orta Dünya’dan ilginç bilgileri kaçırmamak için takip etmeyi unutmayın.
Eğer bir Yüzüklerin Efendisi hayranıysanız, Orta Dünya sohbetleri için sizi Discord kanalımıza davet ediyoruz: https://discord.gg/ortadunya
