Hobbitler ve Hippiler: Tolkien ve Karşıt Kültür

Tolkien’in eserleri ve 1960 neslinin üzerindeki etkileri üzerine BBC Culture yazarı ve kitap-yazar koleksiyoncusu Jane Ciabattari tarafından yazılmış, üstünde tartışılabilir bir makaledir. İyi okumalar:

Hobbitler ve Hippiler: Tolkien ve Karşıt Kültür

‘Sex, drugs and rock ‘n’ roll’ zamanlarıydı. Vietnam Savaşı’na karşı olan ayaklanmalar, sivil hakları için olan şarkılar, kadın hareketleri… Peki bu sosyal ayaklanmaların sembolik başkanının Oxford’lu Hristiyan bir filolog olduğu kimin aklına gelirdi ki? 1960lar boyunca – Amerika’da 1946 ile 1964 arasında doğan nüfusun 42 milyon üyesi tarafından yürütülen bu sosyal değişiklik zamanında- Tolkien’in Hobbit’i ve Yüzüklerin Efendisi; öğrenciler, sanatçılar, yazarlar, rock grupları ve kültürel değişikliğin diğer üyelerinin yeni oluşturduğu bir karşıt kültür için okunması zorunlu bir seri haline geldi. ‘Frodo Yaşıyor’ ve ‘Başkan Gandalf’ sloganları tüm dünyada metro altlarını ve duvarları graffiti olarak süsledi.

Tolkien’in özenle yazılmış efsanevi evreni Orta Dünya, iki dünya savaşının zemininde yaratılmıştır. Oxford profesörü olan Tolkien, Anglo-Saxon, Eski İzlandaca ve Ortaçağa ait Galce dersleri vermiştir. Ayrıca kendi fantastik yaratıklarının da zeminin hazırlayan Beowulf çeviri dersleri de vermiştir. Onun fantastik görüşü ve iyi-kötü arasındaki büyük boşluk hissi; dindar Katolikliği ve Birinci Dünya Savaşındaki tecrübeleriyle şekillenmiştir. diye yazmıştı 1960 tarihli bir mektubunda. Frodo ve Sam’in Mordor’a ulaşma çabaları; Batı Cephesindeki harap olmuş topraklarda yakalanan ve siper savaşında kıyıma uğrayan genç askerlerin bir yansımasıdır.hippies

Yıllar boyunca hayranlar; Tolkien’in Yüzük Savaşından, büyücülerinden, hobbitlerinden, cücelerinden, elflerinden, orklarından, trollerinden, entlerinden, hazinesini koruyan Smaug’tan ve tehditkâr Karanlıklar Efendisinden etkilenmişlerdir. Başlangıçta bunlar meşhurdu. Ancak 1960ların ortalarında, Hobbit ve Yüzüklerin Efendisi satışları birden patladı. Bunu gerçekleştirenler; Tolkien’in hayal ürünlerinin bolluğuyla, Hristiyanlık öncesi hikâyelerinin ihtişamıyla ve tarihi, dili, coğrafyası bir bütün olarak yarattığı dünyasıyla büyülenen genç nesildi. Ancak asıl konu bundan daha derindi. Tolkien’in dünyasının belli bölümleri; dünya çapındaki hippilerin görüşleriyle, savaş karşıtı protestocularla, sivil hak koruyucularıyla ve kurulu düzeni değiştirmeye çalışan diğer herkesle yüzde yüz uyuşuyordu. Tolkien’in yarattığı değerler, 1960ların karşıt kültür hareketi için idealdi. Biz bugün Tolkien’in eserlerini Comic-Con’larda sergilenen bir dizi kitap olarak görsek te, aslında onlar 1969’da Amerika’da düzenlenen rock festivallerinin bel kemiğiydi. Nasıl mı?

Gerçek Bir Yolculuk

Tolkien’in romanlarındaki uyuşturucu kültürü, bu nesil için oltanın ucundaki yem görevini yapıyor. Orta Dünya’nın birçok karakteri halüsinojenik bitkilere bağımlıdır. Shire’ın ‘küçük insanları’ çoğunlukla “pipo otu” denen halüsinojenik ottan kullanırlar. Gandalf’ın Shire’a olan ilgisi dikkatini çeken karanlık büyücü Saruman bile bu ‘buçukluk otlarından’ kullanır. Ama aynı zamanda içinde bir kuşku da vardır: Peter Jackson’ın Yüzük Kardeşliği filminde Gandalf’a, “Buçukluk otuna olan sevgin aklını köreltmiş”demiştir.

60ların ve 70lerin attığı sloganlara bakarsak, Yüzüklerin Efendisinin fantastik havası hobbitlerden geliyordu. Bir Tolkien âlimi olan Profesör Ralph C Wood şöyle demiştir: ”Genç Amerikalıların hepsi kendilerini ve dertlerini bu üç katlı efsanenin karışıklıkları içinde kaybedebilirlerdi”. Orta Dünya, Vietnam Savaşı ve atom bombası arasında kalan nesil için bu gerçekten de bir kaçış yoluydu, sade yaşama geri dönmekti. Hepsi bu kitapları bir nefeste okudular. Wood’a göre, “Boşlukları doldurma amaçlı çıkan, yalan bir dedikoduya göre; Tolkien Yüzüklerin Efendisini, uyuşturucunun etkisindeyken yazmıştır.”

Aynı zamanda, gelişmekte olan savaş karşıtı, feminist ve sivil hak koruyucuları için, Tolkien’in ‘küçük insanları’ Hobbitler ve onların büyücü yardımcısı, resmen bir devrimin başlangıcıydı. Önemsiz bir savaşa karşı kişisel olmayan tutumları yüzünden, o zamanın askeri endüstriyel kompleksi; protestocular tarafından Mordor’a benzetildi. Yüzüğü Hüküm Dağında götürme görevini aldığı zaman Frodo “Ayrıkvadi’ye gitmek ve orada dinlenmek için inanılmaz bir istek duymuştu.” Sauron’un ordusuna karşı duranlar gönülsüzce bunun “Tüm Savaşları Sonlandıracak Savaş” olmasını ummuşlardı.

Aynı şekilde, ataerkil bir sistemle boğuşan Rohan Leydisi Éowyn’nin; Aragorn’un “Peki neden korkarsınız leydim?” sorusuna cevabı, 1960ların ikinci feminist dalgası içinde yankılanıyordu.“Kafesten” demişti Eowyn. “Ta ki yaşlılıktan ve alışkanlıktan parmaklıklar ardını kabullenip, büyük işler başarma isteği hatırdan ve gönülden silininceye kadar parmaklıklar arkasında kalmaktan.”

Tolkien’in materyalistlik karşıtı olan dünya görüşü, karşıt kültür değerlerinde de geçer not almıştır. Bu görüşü, yetişen ve sıradan şeylere olan övgüsünü dile getirdiği 1947 tarihli Peri Masallarına Dairmakalesinde de ‘taş, tahta ve demir; ağaçlar ve çimenler; ev ve ateş; ekmek ve şarap’ gibi örneklerle desteklemiştir. Bazı hippiler el yapımı evler inşa ettiler, organik sebzeler yetiştirmek için toprak aldılar, basit kıyafetler giydiler, vejetaryen yemekler yediler ve hep bir arada yaşadılar. Tıpkı Shire’da yaşanan basit ve huzurlu bir hayat gibi. 1970’te çevresel bir hareketle oluşturulan Dünya Günü, Tolkien’in doğayı, saflığı ve temizliği yüceltmesine ve sanayileşme ile gelen kirliliğe karşı olan nefretine ithaf edilir. (Ve bu, araba yerine bisiklet süren bir Profesördü)

Mordor Meseleleri

Tolkien’in edebi dünyası, karşıt kültürün birçok yüksek profilli üyelerini de etkilemiştir. Kurulu düzeni altüst eden temalara sahip Rock grupları, Tolkien’in eserlerini okumuş ve etkilenmişlerdir. 1960’larda Beatles üyeleri, Yüzüklerin Efendisinin film uyarlaması için düşünülmüştür – Frodo rolünde Paul, Sam rolünde Ringo, Gandalf rolünde George ve Gollum rolünde John – ancak bu amacına ulaşamamıştır. Pink Floyd’un 1967 tarihli The Gnome şarkısı, Grimble Grumble adındaki kırmızı tunikli, evine aşık ve tıpkı hobbitler gibi “yemeyi, uyumayı ve şarabını içmeyi çok seven” bir adamı anlatır.
jrr tolkien

1970’te Led Zeppelin, Black Sabbath ve Genesis gruplarının hepsi Yüzüklerin Efendisi temalı şarkılarla listelere giriş yaptılar. Led Zeppelin’in Ramble On şarkısını açılışında, Robert Plant şöyle söyler,” Mordor’un kör karanlık kuyularındayken karşılaştım o iyi kızla. Ama Gollum, şeytan olan, tırmandı yukarı…”

1971 tarihli iki Led Zeppelin şarkısı Misty Mountain Hop ve The Battle of Evermore’un içinde de“siyahlar içindeki yüzük tayfları” dizeleri geçer ve bunlar da Tolkien’den esinlenilmiştir. Black Sabbath’ın The Wizard şarkısı Gandalf için yazılmıştır. Genesis’in Stagnation şarkısı da açıkça Orta Dünya ruhundan esinlenmiştir.

Rush grubu, 1975’te Rivendell adlı şarkıyı Elf diyarına ithafen yazmıştır ve 1976’da da The Necromancer adlı şarkıyı çıkarmışlardır. Bu çok ses getiren şarkı; insanların zihnini genişleten uyuşturucuların, büyülü gezilerin, pagan kutlamalarının ve Bohem hayat tarzının Tolkien’in kitaplarındaki karakterlerle birlikte bir yansımasıdır.

Bugünse, Yüzüklerin Efendisi veya Hobbit filmlerini izleyen birinin aklına radikal aktivistlik ve değişik yaşam tarzları düşüncelerinin gelmesi çok zordur. Neden sizce?

Tolkien’in bizzat kendisi, eserlerinin üzerine oluşturulan bu çoklu düşünceleri görse muhtemelen dehşete düşerdi. Bugün onun eserleri, Peter Jackson’ın milyon dolarlık gişe filmleriyle gündeme gelmekte. Bu gişe rekorları kıran filmlerde, Tolkien’in dallı budaklı, esnek hikâye tarzı; orjinal halinden oldukça uzaklaşmış ve göz hoş gelen CGI sistemleriyle daraltılmıştır. Onun eserlerinin ruhu, kitaplarında yaşar.

Gidip kitapları okuyun. Ve Tolkien’i; ‘efsane yazarı’nı, inancın gizemlerine ve hikâye anlatıcılığının samimiyetine inanan bu insanı yeniden keşfedin.

Kaynak: bbc.com/culture

Mutlaka Okuyun!

Tulkas

“Böylece, öfkesi güçlü bir rüzgar gibi eserek önündeki bulut ve karanlığı dağıtan Güçlü Tulkas geldi.” …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir